به گزارش شبکه خبر، حجت الاسلام محمد مهدی تهرانی، مدیر پژوهشکده فقه و نظامات اجتماعی به پیشینه و جایگاه واژه انتقام در تشیع اشاره کرد و گفت: این مفهوم به عنوان مفهومی ریشهدار و آشنا در ادبیات شیعی، بیش از همه به دو سویه کربلا و مهدویت گره خورده است. شما چنین طنینی از واژه انتقام را در یهودیت یا مسیحیت برای خوانخواهی یک پیامبر نمیبینید. در ادبیات شیعی است که چنین واژهای اینچنین طنین پیدا میکند و آنقدر جایگاه مییابد که به سراسر تاریخ و زیستجهان انسان شیعی معنا میبخشد. آن آغاز در عاشورا، خود را به نقطه پایان تاریخ و ظهور منجی میرساند و حیات انسان شیعی در این گذار به سمت جامعه مهدوی معنا میشود.
مدیر پژوهشکده فقه و نظامات اجتماعی افزود: موعودگرایی و رهایی در پایان تاریخ را در ادیان مختلف میتوان دید اما چنین نسبتی میان مفهوم انتقام با پایان تاریخ در تاریخ شیعی است که شکل میگیرد.
حجت الاسلام محمدمهدی تهرانی با اشاره به شهادت رهبر انقلاب ادامه داد: با این شهادت، انسان ایرانی خواهناخواه در مقولهبندیهای ذهن خود واژه انتقام را فراخوان کرد؛ در حالی که در نظام مفهومیِ دیگر ممکن بود چنین رخدادی مثلا تحت عنوان فداء یا هر چیز دیگری معنا شود.
وی افزود: شما حتی در مراسم وداع با رهبرانقلاب در مصلی میبینید که با وجود اینکه سمت و سوی هدایت برنامه توسط مجری و مداح برنامه متفاوت است، مردم با بیتوجهی به آنچه از تریبون اعلام میشود، یکسره فریاد انتقام سر میدهند. به این ترتیب ما با مفهوم فراخوانشدهای مواجهیم که در ذهن انسانِ ایرانی جایگاهی کانونی و کلیدی پیدا کرده است و آینده تحولات را نیز از رهگذر همین کلیدواژهها رصد و قضاوت خواهد کرد. به عبارت دیگر انسان ایرانی همانگونه که شهادت رهبرش را در مقولهبندیهای ذهنش معنا کرد، آینده تحولات را هم در همین نسبت در چارچوب همین مقولهبندیها به ترجمان خواهد نشست.
مدیر پژوهشکده فقه و نظامات اجتماعی تأکید کرد: این فراخوانی از دل تاریخ و اعماق باورهای شیعی به معنای عدم نیازمندی بازتعریف و تبیین دوباره و دقیق این مفهوم نیست. مقولهبندیها به آنچه فهم میکنیم معنا میبخشند اما اینگونه نیست که لزوماً معنا را متعیّن کنند و امکان بازتعریف را سلب نماید. افزون بر این از منظر نظری این فراخوانی میتواند همراه وجوهی از ابهام در لایههای معنایی باشد.
حجت الاسلام محمدمهدی تهرانی ادامه داد: به این ترتیب شما با مفهوم فراخوانشدهای مواجهید که جایگاهی ویژه یافته و آینده انسان ایرانی و تحولات فرارو را معنا میکند و در عین حال این مفهوم سطوحی از ابهام و عدم تعیّن را داراست. انتقام یعنی چه؟ انتقام چگونه محقق میشود؟ انتقام الزاماً در کوتاهمدت محقق میشود یا میتواند در نگاهی فرآیندی و بلندمدت هم آن را جستجو کرد؟ آیا توجه به نگاه بلندمدت به معنا لاپوشانی کردن انتقام و فرار کردن از صورت مسئله است؟ چه تضمینی وجود دارد که چنین نباشد؟ این سؤالها، سؤالهایی است که جامعه ایرانی با آن مواجه است و بیش از پیش هم مواجه خواهد بود. هم مسئولان و هم نظریهپردازان در حوزههای مختلف علوم انسانی نمیتوانند از این مسئلهمندی عبور کنند.
مدیر پژوهشکده فقه و نظامات اجتماعی تأکید کرد: این همه بدین معناست که ما با یک رسالت مهم در شرایط کنونی مواجهیم که این رسالت متوجه حوزویان و دانشگاهیان ما و به طور مشخص نظریهپردازان حوزه دین و علوم انسانی است. نظریهپردازان باید انتقام را معنا کنند. اینها باید تکلیف جامعه ایرانی را با مفهوم انتقام و ابعاد آن روشن کنند و این روشن کردن، پیوندی کلیدی با آینده ایران اسلامی خواهد داشت.
دیدگاهها