شبکه خبر، گروه استانها-کوثر یاوری : این روزها کوچه باغهای استان کرمانشاه عطر زندگی به خود میگیرند. در این میان، باغهای سیب با آن درختان پربار و شاخههایی که از سنگینی یاقوتهای سرخ، زرد و سبز خم شدهاند، تابلویی بینظیر از جلوه الطاف الهی و دسترنج مردمان زحمتکش این دیار را به نمایش میگذارند. کرمانشاه، با اقلیمی چهارفصل و خاکی حاصلخیز، همواره یکی از قطبهای پنهان کشاورزی و باغداری در غرب کشور بوده است؛ استانی که با تکیه بر همت کشاورزانش، توانسته نام خود را در تولید بسیاری از محصولات استراتژیک و باغی برجسته کند. در این میان، «سیب» به عنوان یکی از محصولات شاخص، جایگاهی ویژه در اقتصاد کشاورزی خانوارهای روستایی این خطه دارد.
امسال، پیشبینیها حاکی از آن است که از سطح سه هزار و ۵۴۰ هکتار از باغهای بارور سیب در استان کرمانشاه، رقمی بالغ بر ۶۷ هزار تن محصول برداشت شود. این حجم عظیم از تولید، تنها یک عدد روی کاغذ نیست؛ بلکه نشاندهنده ظرفیتی بیبدیل برای ارزآوری، اشتغالزایی و رونق اقتصادی در صورت ایجاد زنجیره ارزش است. گشتوگذاری در شهرستانهای صحنه و دالاهو که قطبهای اصلی تولید این محصول در استان به شمار میروند، نشان میدهد که تنوع ارقام کشت شده در این مناطق بسیار قابل توجه است. از سیبهای لطیف و معطر «گلاب کرمانشاه» و «گلاب صحنه» که نوبرانههای تابستان محسوب میشوند تا ارقام مقاومتر و تجاریتری چون «گلدن دلیشز»، «رد دلیشز»، «گالا» و «گرانی اسمیت» (سیب سبز فرانسوی)، همگی در این خاک ریشه دوانده و با بالاترین کیفیت به ثمر مینشینند.
کیفیت، طعم مطبوع، بافت ترد و ماندگاری مناسب سیب کرمانشاه، این محصول را نه تنها در بازارهای محلی، بلکه در میادین بزرگ میوه و ترهبار پایتخت و سایر استانهای کشور پرطرفدار کرده است. بخش عمدهای از این تولیدات، مستقیماً و به سرعت روانه بازار تهران میشود تا نیاز کلانشهرها را تأمین کند. با این حال، در پسِ این تصویر زیبا و عطری که در باغها میپیچد، حکایت پرغصهای از چالشهای تکراری نهفته است. افزایش سرسامآور هزینههای تولید از یک سو و ضعف زیرساختهای بنیادین نظیر سردخانه، صنایع تبدیلی و بستهبندی از سوی دیگر، موجب شده تا بخش بزرگی از ارزش افزوده این محصول مرغوب، به جای آنکه در جیب باغدار کرمانشاهی برود، نصیب دلالان و واسطهها شود.
گذر از کشاورزی معیشتی و سنتی به سمت باغداری نوین و تجاری، نیازمند حمایتهای همهجانبه، تسهیلات ارزانقیمت و ایجاد تعاونیهای قدرتمند است تا دسترنج یکساله باغداران در حراج واسطهگریها به تاراج نرود. سیب کرمانشاه، با این حجم از تولید و کیفیت، مستعد آن است که با برندسازی و فرآوری، به یکی از اقلام مهم صادراتی غیرنفتی استان تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه موانع پیشروی تولیدکنندگان با تدبیر مسئولان از میان برداشته شود.
سایه سنگین دلالان و هزینههای کمرشکن تولید
یکی از باغداران کرمانشاهی در بخش دینور در گفتگو با شبکه خبر، با اشاره به رنجها و دغدغههای این روزهای تولیدکنندگان اظهار کرد: چون هنوز بسیاری از ما به صورت سنتی اقدام به باغداری میکنیم و به دلایل مختلف زیرساختهای باغداری نوین در منطقه فراگیر نشده است، کیفیت و حجم محصولمان وابستگی شدیدی به نزولات جوی دارد. در سالهایی که بارندگی خوب است، محصول قابل قبولی داریم اما متأسفانه هزینههای تولید آنقدر بالا رفته که در نهایت سود چندانی برای باغدار باقی نمیماند.
وی افزود: قیمت کود، سم و دستمزد کارگر سر به فلک کشیده است. از آنجا که محصول سیب تقریباً به صورت یکباره میرسد، باید در زمان مشخصی با سرعت برداشت شود، در غیر این صورت روی درخت خراب شده و تمام زحمات یکسالهمان بر باد میرود. از طرفی هزینه آبیاری، به ویژه برای کسانی که به صورت نوین آبیاری میکنند، نسبت به سالهای گذشته چند برابر شده و تأمین این نقدینگی برای بسیاری از باغداران دشوار است.
این باغدار دینوری با گلایه از وضعیت بازار فروش تصریح کرد: یکی از مهمترین مشکلات ما داستان تکراری فروش است. هنگام برداشت محصول، میدان ترهبار کرمانشاه سیب را با قیمت بسیار پایینی از ما خریداری میکند و همان سیب با قیمت چند برابر به دست مشتری و مصرفکننده میرسد. در این چرخه، ما سود چندانی نمیبریم و مجبور میشویم محصول خود را با تمام دردسرهایش به میدان ترهبار تهران بفرستیم. اگر امکان فروش مستقیم یا حمایت از تعاونیهای باغداران فراهم شود، هم باغدار سود منطقی میبرد و هم مردم با قیمت مناسبتری خرید میکنند.
از تولید سرکه و مربا تا گلایه از بیمهها
این کشاورز کرمانشاهی در ادامه گفتگو با شبکه خبر به ضعف زیرساختها اشاره کرد و گفت: همه باغداران امکان نگهداری محصول در سردخانه را ندارند و به دلیل نبود این امکانات، مجبورند سیب را بلافاصله پس از برداشت و به هر قیمتی بفروشند. توسعه سردخانهها در استان میتواند به تنظیم بازار و جلوگیری از ضرر باغداران کمک شایانی کند. در حال حاضر به دلیل حجم بالای محصول و مشکلات فروش، برای جلوگیری از اسراف، خودمان به صورت سنتی اقدام به تولید شیره سیب، سرکه سیب و مربا میکنیم.
وی خاطرنشان کرد: خطرات طبیعی مانند سرمازدگی بهاره، تگرگ، کمآبی و آفات هر ساله بخشی از محصول را تهدید میکنند؛ اما متأسفانه بیمه محصولات کشاورزی خسارتها را بهطور کامل جبران نمیکند و همان مبلغ اندک هم معمولاً با تأخیر فراوان پرداخت میشود. سیب دینور از کیفیت و طعم بسیار خوبی برخوردار است و اگر بستهبندی مناسب، صنایع تبدیلی و زمینه صادرات فراهم شود، میتواند ارزآوری خوبی برای استان کرمانشاه داشته باشد؛ ما باغداران فقط انتظار داریم حمایتها روی کاغذ نماند و عملی باشد تا بتوانیم با انگیزه بیشتری به تولید ادامه دهیم.
پیشبینی برداشت ۶۷ هزار تن سیب؛ بارندگیها شمشیر دو لبه
رحمان فیضقربانی، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه نیز در گفتگو با شبکه خبر، با ارائه آمار رسمی از وضعیت باغهای استان اظهار کرد: در حال حاضر سطح زیر کشت سیب در استان سه هزار و ۵۴۰ هکتار است که پیشبینی میشود در سال جاری حدود ۶۷ هزار تن تولید محصول داشته باشیم.
وی افزود: بیشترین سطح زیر کشت سیب استان در شهرستانهای صحنه و دالاهو قرار دارد و ارقام متنوعی از جمله گلاب کرمانشاه، گلاب صحنه، گلدن دلیشز، رد دلیشز، گالا و گرانی اسمیت در باغهای استان کشت میشوند که از بازارپسندی خوبی برخوردارند.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان کرمانشاه با اشاره به شرایط جوی سال جاری تصریح کرد: معمولاً سالهای پرباران از لحاظ افزایش منابع آبی اثر مثبتی بر باغات دارند، اما از سوی دیگر به مثابه یک شمشیر دو لبه عمل کرده و امکان بارش تگرگ و توسعه بیماریهای قارچی را نیز افزایش میدهند. خوشبختانه در سال جاری سرمازدگی در باغات سیب استان خسارتی در پی نداشته و خسارت تگرگ نیز فقط در بعضی از نقاط و به صورت کاملاً محدود گزارش شده است.
شکاف قیمت از باغ تا بازار و برنامههای توسعهای
فیضقربانی در گفتگو با شبکه خبر با تأیید دغدغه باغداران در خصوص هزینهها بیان کرد: در یکی دو سال گذشته و خصوصاً در سال جاری، افزایش شدید قیمت نهادههای کشاورزی از قبیل کود، سم و هزینههای کارگری، قیمت تمامشده تولید و برداشت محصول را به شدت افزایش داده است. از سوی دیگر، افزایش قیمت خرید محصول از باغدار با این هزینهها متناسب نبوده که این موضوع به روند تولید لطمه میزند. کمبود ظرفیت سردخانهای و نبود صنایع تبدیلی مناسب نیز از دیگر مشکلات جدی باغداران ما است.
وی ادامه داد: با توجه به اقلیم مناسب استان، کیفیت سیب تولیدی بسیار بالاست. از لحاظ قیمت نیز با توجه به روند عرضه و تقاضا، قیمتها در نوسان هستند و ممکن است در سال جاری به دلیل افزایش تولید، با کاهش قیمت خرید از تولیدکننده مواجه شویم. البته متأسفانه به دلیل نقش مؤثر واسطهها و دلالان، معمولاً این کاهش قیمت در سبد خرید مصرفکننده نهایی ملموس نیست. با این حال، قسمت زیادی از سیب تولیدی استان، خصوصاً ارقام تابستانه، به بازارهای تهران و سایر استانها عرضه میشود و به دلیل کیفیت مطلوب، معمولاً با قیمت مناسبتری به فروش میرسد.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی کرمانشاه در پایان تأکید کرد: اصلاح باغات از طریق حذف ارقام کمبازده و فرسوده، توسعه باغات متراکم با ارقام تجاریِ پرمحصول که کیفیت ماندگاری بالایی برای نگهداری در سردخانه یا صادرات دارند، و همچنین توسعه ارقام و پایههای سازگار با شرایط اقلیمی استان، از جمله برنامههای مهم در دست اقدام سازمان است.
با وجود تمام فراز و نشیبها و چالشهای ریز و درشتی که قامت تولیدکنندگان را خم کرده است، خوشههای پربار سیب در باغهای کرمانشاه نویدبخش روزهایی روشن و اثباتکننده ظرفیت عظیم این استان برای توسعه اقتصاد کشاورزی است. اما تحقق این امیدواری و تبدیل دسترنج کشاورزان به ثروت پایدار، نیازمند عبور از گفتاردرمانی و اقدام عاجل متولیان امر است؛ مطالبه مشخص باغداران، احداث فوری سردخانههای مجهز، توسعه صنایع تبدیلی زودبازده برای قطع دست واسطهها و ایجاد خطوط مستقیم صادراتی است تا شیرینی این محصول ارزشمند، پیش از هرکس در کام تولیدکننده اصلی بنشیند و موتور محرک توسعه غرب کشور شود.
دیدگاهها