شبکه خبر، گروه استانها: حدود یک ماه از اعلام نرخهای جدید نان یارانهای در استان تهران میگذرد؛ تصمیمی که با هدف جبران بخشی از هزینههای تولید و کاهش فشار بر نانوایان اجرا شد، با این حال، نه نانوایان از وضعیت اقتصادی واحدهای خود رضایت دارند و نه بسیاری از شهروندان از افزایش قیمتها.
اکنون، همزمان با ادامه انتقادها، بحث تغییر شیوه پرداخت یارانه نان و انتقال آن از ابتدای زنجیره تولید به مصرفکننده نهایی، بار دیگر به یکی از مهمترین موضوعات سیاستگذاری در بازار نان تبدیل شده است.
حدود یک ماه پس از اجرای نرخهای جدید نان یارانهای در استان تهران، نشانهها حاکی از آن است که افزایش قیمتها نتوانسته اختلاف میان هزینههای واقعی تولید و درآمد نانواییها را از بین ببرد، در مقابل، بسیاری از مصرفکنندگان نیز میگویند که افزایش قیمت نان، در شرایطی که هزینه سایر کالاهای اساسی نیز رشد کرده، فشار بیشتری بر بودجه خانوارها وارد کرده است.
بر اساس نرخهای مصوب که از دوم تیرماه اجرایی شد، قیمت هر قرص نان لواش یارانهای به دو هزار و ۷۰۰ تومان، تافتون به چهار هزار و ۵۰۰ تومان، بربری به ۱۰ هزار تومان و سنگک به ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان افزایش یافت، این تغییرات با این استدلال انجام شد که قیمتهای قبلی دیگر با هزینههای تولید همخوانی نداشت و ادامه فعالیت بسیاری از نانواییها را با دشواری روبهرو کرده بود.
نرخهای مصوب جدید نیز نتوانسته این افزایش هزینهها را به طور کامل جبران کند
اما اکنون، با گذشت چند هفته از اجرای این مصوبه، بسیاری از فعالان این صنف معتقدند که افزایش قیمت نان تنها بخشی از مشکلات را پوشش داده و همچنان فاصله قابل توجهی میان هزینههای واقعی و درآمد نانواییها وجود دارد.
نانوایان میگویند اگرچه آرد همچنان با نرخ یارانهای در اختیار آنان قرار میگیرد، اما بخش عمده هزینههای تولید به عوامل دیگری مربوط میشود؛ هزینههایی که طی ماههای اخیر روندی افزایشی داشته است. دستمزد کارگران، حق بیمه، اجاره واحدهای صنفی، قبوض آب، برق و گاز، هزینه تعمیر و نگهداری تجهیزات و همچنین قیمت مواد اولیه جانبی، از جمله مواردی است که به گفته آنها فشار اقتصادی بر واحدهای نانوایی را افزایش داده است.
به اعتقاد برخی فعالان این صنف، نرخهای مصوب جدید نیز نتوانسته این افزایش هزینهها را به طور کامل جبران کند، آنها میگویند سود فعالیت در قالب نانواییهای یارانهای همچنان محدود است و همین موضوع برخی واحدها را به سمت استفاده از آرد آزاد سوق داده است.
تغییر فعالیت بخشی از نانواییها از چرخه آرد یارانهای به آرد آزاد، یکی از موضوعاتی است که در هفتههای اخیر مورد توجه قرار گرفته است، این تغییر به معنای عرضه نان با قیمتهای بالاتر است؛ موضوعی که از نگاه برخی کارشناسان میتواند دسترسی گروهی از شهروندان، بهویژه خانوارهای کمدرآمد، به نان یارانهای را دشوارتر کند.
از سوی دیگر، شهروندان نیز افزایش قیمت نان را در کنار رشد سایر هزینههای زندگی ارزیابی میکنند و معتقدند هرچند نان همچنان نسبت به بسیاری از کالاهای غذایی ارزانتر است، اما افزایش تدریجی قیمت آن نیز در مجموع هزینه سبد معیشت خانوار اثرگذار خواهد بود.
«چندنرخی بودن نان، نظارت را دشوار کرده است»؛ هشدار درباره فعالیت بیش از ۱۱۰ نانوایی بدون مجوز
حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران، در گفتگو با شبکه خبر اظهار کرد: آنچه با عنوان «نرخ آزاد» در بازار نان شناخته میشود، به معنای آزادی کامل در تعیین قیمت نیست، بلکه این نرخ پس از بررسی کارشناسی در اتحادیه صنفی، تأیید اتاق اصناف و بررسی در سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان تعیین میشود.
او با اشاره به چالشهای نظارت بر بازار نان، یکی از مهمترین مشکلات را وجود قیمتهای متفاوت برای یک کالای واحد دانست و گفت: چندنرخی بودن، فرآیند نظارت را پیچیدهتر کرده و زمینه تخلف را افزایش میدهد.
رستگار در ادامه از شناسایی بیش از ۱۱۰ نانوایی فاقد مجوز در تهران خبر داد و گفت: این واحدها نه پروانه کسب دارند و نه در چارچوب رسمی توزیع آرد فعالیت میکنند.
به گفته رئیس اتاق اصناف تهران، از ابتدای تیرماه طرحی برای تشدید نظارت بر بازار آرد و نان آغاز شده و برخورد با واحدهای متخلف در دستور کار قرار گرفته است.
او معتقد است، تفاوت قیمت میان آرد یارانهای و آرد آزاد، انگیزه اقتصادی قابل توجهی برای ورود برخی افراد به این بازار و شکلگیری تخلفات ایجاد کرده است.
رستگار همچنین به بازار خرید و فروش نان خشک اشاره کرد و گفت: بررسیهای شخصی او نشان میدهد واسطهها نان خشک را با قیمت حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم خریداری میکنند؛ موضوعی که به گفته او، میتواند انگیزهای برای سوءاستفاده از نان یارانهای ایجاد کند.
او افزود: زمانی که نان تولیدشده با آرد یارانهای با قیمتی پایین در اختیار مصرفکننده قرار میگیرد، اختلاف قیمت میان نان تازه و نان خشک در بازار، زمینه شکلگیری فعالیتهای سوداگرانه را فراهم میکند.
باید شرایط اقتصادی نانواییها مورد توجه قرار گیرد
رئیس اتاق اصناف تهران در بخش دیگری از سخنانش به اختلاف قیمت نان سنگک در برخی نانواییها اشاره کرد و گفت گزارشهایی وجود دارد که قیمت برخی انواع سنگک، بهویژه نانهای سفارشی همراه با کنجد یا افزودنیهای دیگر، از نرخهای مصوب فاصله گرفته و در برخی مناطق به قیمتهای بسیار بالاتری عرضه میشود.
او تأکید کرد: فروش اجباری نانهای دارای افزودنی، از جمله کنجد یا سایر مواد، تخلف محسوب میشود و نانواییها موظفاند نان معمولی را با وزن و قیمت مصوب در اختیار مشتری قرار دهند. به گفته او، هیچ واحد صنفی حق ندارد مشتری را به خرید نانهای گرانتر یا سفارشی مجبور کند.
رستگار از شهروندان خواست در دوره تشدید نظارت، از ثبت سفارشهای غیرمتعارف مانند نانهای بزرگ، نانهای پرکنجد یا نانهایی با افزودنیهای مختلف خودداری کنند.
او گفت: چنین سفارشهایی علاوه بر دشوار کردن نظارت، در برخی موارد زمینه سوءاستفاده و افزایش قیمت را فراهم میکند.
با این حال، رئیس اتاق اصناف تهران تأکید کرد که حل مشکلات بازار نان تنها با برخوردهای نظارتی ممکن نیست و باید شرایط اقتصادی نانواییها نیز مورد توجه قرار گیرد.
نان مجددا گران نمی شود
او گفت: هزینههای اداره یک نانوایی، از جمله دستمزد کارگران، حق بیمه، اجاره، آب، برق، گاز و سایر هزینههای جاری، طی ماههای اخیر افزایش یافته و اگرچه نرخ نان اصلاح شده، اما این افزایش به گفته اتحادیه نانوایان، همه هزینههای تولید را پوشش نداده است.
رستگار همچنین از شیوه تعیین قیمت نان انتقاد کرد و گفت: نرخگذاری باید همزمان با مشخص شدن سایر هزینههای تولید در ابتدای هر سال انجام شود، نه اینکه چند ماه پس از افزایش هزینهها، قیمت نان اصلاح شود.
او در پایان به تأخیر در پرداخت مطالبات برخی نانوایان نیز اشاره کرد و گفت: با وجود استفاده از سامانههای پرداخت الکترونیکی، تسویه مطالبات نانوایان نباید با وقفه انجام شود و پرداخت بهموقع این مطالبات، یکی از الزامات پایداری فعالیت واحدهای نانوایی است.
رستگار همچنین در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا نان مجددا در تهران گران می شود؟ این احتمال را قویا رد کرد.
همزمان با ادامه این بحثها، موضوع اصلاح نظام پرداخت یارانه نان نیز بار دیگر در دستور بررسی قرار گرفته است. کارشناسان اقتصادی معتقدند شیوه فعلی، که یارانه را در ابتدای زنجیره و از طریق آرد پرداخت میکند، علاوه بر پیچیده کردن فرآیند نظارت، احتمال انحراف بخشی از منابع یارانهای را نیز افزایش میدهد.
الگویی که در آن یارانه به جای آنکه به آرد اختصاص یابد، مستقیماً به شهروندان تعلق گیرد
به باور آنها، زمانی که یارانه به ماده اولیه تعلق میگیرد، کنترل دقیق نحوه مصرف آن دشوارتر میشود و امکان خروج آرد یارانهای از چرخه تولید یا استفاده آن در مسیرهای غیرهدف نیز وجود دارد. از همین رو، طی ماههای اخیر پیشنهاد انتقال یارانه از ابتدای زنجیره به انتهای آن، یعنی پرداخت مستقیم به مصرفکننده، بیش از گذشته مطرح شده است.
در این الگو، یارانه به جای آنکه به آرد اختصاص یابد، مستقیماً به شهروندان تعلق میگیرد تا مصرفکننده بتواند نان مورد نیاز خود را با حمایت دولت خریداری کند. حامیان این طرح معتقدند چنین مدلی میتواند هم شفافیت بیشتری در تخصیص منابع ایجاد کند و هم امکان رقابت سالمتر میان نانواییها را فراهم آورد.
در همین حال، مسئولان استان تهران نیز تأکید دارند که بخشی از نابسامانیهای بازار نان به تخلفات در اجرای نرخهای مصوب بازمیگردد، نه لزوماً ناکارآمدی سیاست قیمتگذاری.
حشمتالله عسگری، معاون اقتصادی استاندار تهران، در گفتگو با شبکه خبر با اشاره به وضعیت بازار نان اظهار کرد: برای این کالا قیمت مصوب تعیین شده و انتظار میرود همه نانواییها به آن پایبند باشند.
او افزود: بیشترین گزارشهای تخلف مربوط به برخی واحدهای عرضهکننده نان سنگک و بربری است؛ نانواییهایی که به گفته او، در مواردی نان را با قیمتی بالاتر از نرخ مصوب به فروش رساندهاند.
برخی نانوایان به قیمت های مصوب پایدار نماندند
به گفته عسگری، قیمتهای تعیینشده برای این دو نوع نان بر اساس پیشنهاد و محاسبات ارائهشده از سوی اتحادیه صنفی تصویب شده است، اما شماری از واحدهای نانوایی پس از اجرای نرخهای جدید نیز به همان قیمتهای مصوب پایبند نماندند.
او تأکید کرد: دستگاههای نظارتی برخورد با این تخلفات را در دستور کار قرار دادهاند.
معاون اقتصادی استاندار تهران در عین حال از شهروندان خواست در نظارت بر بازار نقش فعالتری ایفا کنند و در صورت مشاهده فروش نان با قیمتهای غیرمتعارف یا تخلفات صنفی، موضوع را از طریق سامانههای نظارتی گزارش دهند. به گفته عسگری، با وجود حدود ۱۱ هزار واحد نانوایی در استان تهران، نظارت مستمر بر همه این واحدها بدون مشارکت مردم دشوار است.
این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که افزایش قیمت نان، اگرچه با هدف کاهش فشار اقتصادی بر نانوایان انجام شد، اما همچنان نتوانسته به اختلاف نظر میان نهادهای دولتی، فعالان این صنف و مصرفکنندگان پایان دهد. نانوایان از افزایش مداوم هزینههای تولید سخن میگویند، در حالی که مقامهای دولتی بر ضرورت رعایت نرخهای مصوب و تشدید برخورد با گرانفروشی تأکید دارند؛ وضعیتی که نشان میدهد بازار نان همچنان در جستوجوی تعادلی میان هزینه تولید، قیمت مصرفکننده و نظارت مؤثر است.
در مقابل، برخی کارشناسان هشدار میدهند که اجرای چنین تغییری نیازمند زیرساختهای دقیق اطلاعاتی و نظارتی است، به گفته آنها، در صورت نبود سامانههای کارآمد، احتمال بروز مشکلاتی مانند اختلال در پرداخت یارانه یا کاهش دسترسی برخی گروههای اجتماعی به نان یارانهای وجود خواهد داشت.
مطالبه نانوایان: واقعی شدن هزینههای تولید
در همین حال، فعالان صنف نانوایی نیز تأکید میکنند که صرفنظر از شیوه پرداخت یارانه، آنچه برای ادامه فعالیت واحدهای نانوایی اهمیت دارد، واقعی شدن هزینههای تولید و ایجاد شرایطی است که امکان ادامه فعالیت اقتصادی بدون زیان فراهم شود.
کارشناسان حوزه اقتصاد نیز معتقدند بازار نان تنها با اصلاح قیمتها سامان نخواهد یافت و مجموعهای از عوامل، از جمله نحوه تخصیص یارانه، نظام نظارت، هزینههای تولید، بهرهوری واحدهای نانوایی و سیاستهای حمایتی دولت، در آینده این بازار نقش تعیینکننده خواهند داشت.
آنچه امروز در بازار نان استان تهران دیده میشود، نشان میدهد افزایش قیمت، به تنهایی نتوانسته رضایت هیچیک از دو ضلع اصلی این بازار را جلب کند؛ نه نانوایانی که همچنان از بالا بودن هزینههای تولید سخن میگویند و نه مصرفکنندگانی که افزایش قیمت را فشار مضاعفی بر هزینههای روزمره خود میدانند.
در چنین شرایطی، سرنوشت طرح اصلاح شیوه پرداخت یارانه نان میتواند بر آینده این بازار اثرگذار باشد. موافقان، آن را راهی برای هدفمندتر شدن حمایتهای دولتی و کاهش هدررفت منابع میدانند و منتقدان بر ضرورت فراهم شدن زیرساختهای لازم پیش از هرگونه تغییر تأکید دارند.
اینکه این اصلاحات تا چه اندازه بتواند تعادل میان حمایت از معیشت خانوارها و پایداری اقتصادی نانواییها را برقرار کند، پرسشی است که پاسخ آن به تصمیمهای سیاستگذاران در ماههای آینده گره خورده است.
دیدگاهها