شبکه خبر- گروه استانها: با فرا رسیدن ماه محرم، جای جای شهر زنجان رنگ و بوی حسینی به خود میگیرد و مساجد، حسینیهها، تکایا و هیئتهای مذهبی میزبان عزادارانی میشوند که در سوگ شهادت امام حسین(ع) و یاران باوفایش به سوگواری میپردازند.
یکی از شاخصترین جلوههای عزاداری در زنجان، حضور پرشور مردم در حسینیهها و هیئتهای مذهبی است که شبهای دهه نخست محرم را با نوحهخوانی و سینهزنی سپری میکنند. در این میان، نوحههای سنتی به زبان ترکی آذری جایگاه ویژهای در میان عزاداران دارد و بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی این منطقه را به نمایش میگذارد.
اوج مراسم عزاداری دهه نخست محرم در زنجان به روز هشتم محرم، معروف به «یومالعباس» بازمیگردد؛ روزی که دسته عظیم حسینیه اعظم زنجان با حضور خیل عظیمی از عزاداران از نقاط مختلف کشور برگزار میشود.
این آیین که در فهرست میراث معنوی کشور نیز به ثبت رسیده، یکی از بزرگترین اجتماعات مذهبی ایران به شمار میرود و هر ساله جلوهای کمنظیر از ارادت مردم به حضرت ابوالفضل العباس(ع) را به نمایش میگذارد. در کنار مراسم عزاداری، سنت حسنه اطعام و نذری نیز در زنجان از جایگاه ویژهای برخوردار است. بسیاری از شهروندان و خیران با توزیع غذا، شربت، چای و سایر نذورات در خدمت عزاداران حسینی هستند و فضای همدلی و مشارکت اجتماعی را در سطح شهر گسترش میدهند.
همچنین در برخی محلات زنجان آیینهای سنتی همچون علمگردانی، حمل پرچمهای عزاداری و حرکت دستههای سینهزنی و زنجیرزنی و روضه های خانگی برگزار میشود که بر شکوه و معنویت مراسم میافزاید.
روایتی از شکلگیری سنت دستههای عزاداری در پایتخت شور و شعور حسینی
زنجان، شهر شور و شعور حسینی قدمتی دیرینه در برگزاری آیینهای سوگواری اباعبدالله الحسین (ع) دارد که ریشه در عمق اعتقادات مردم این خطه داشته و در گذر زمان با اتفاقات مهمی عجین شده است.
رسول احدی در گفتوگو با شبکه خبر، با اشاره به پیشینه عزاداریهای زنجان اظهار کرد: حسینیه اعظم زنجان با قدمتی حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ سال، همواره کانون اصلی عزاداریهای محرم در این شهر بوده است. در سالهای دور، طنین طبلها در نقاط مختلف حسینیه اعظم، آغازی بر ایام سوگواری بود و فضایی معنوی را برای عزاداران فراهم میکرد.
دستههای عزاداری در زنجان از اهمیت و جایگاه ویژهای برخوردار است
وی با تأکید بر اینکه برگزاری دستههای عزاداری در زنجان از اهمیت و جایگاه ویژهای برخوردار است، به یکی از وقایع مهم و تاریخی در دوران طاغوت اشاره کرد و افزود: این اتفاق منجر به تثبیت حرکت دستههای عزاداری در زنجان شد.
احدی در تشریح این خاطره تاریخی گفت: در دورانی که محدودیتها و ممنوعیتهای شدیدی از سوی رژیم طاغوت برای برگزاری مراسمهای مذهبی و دستههای عزاداری اعمال میشد، مرحوم حاجآقا شریعتی تصمیم گرفت سکوت این ممنوعیتها را بشکند.
وی ادامه داد: مرحوم شریعتی با وجود تمام فشارها و تهدیدها، عزم خود را جزم کرد که در روز اول محرم، دسته عزاداری را از مسجد خود در بازار به سمت امامزاده سید ابراهیم (ع) حرکت دهد. ایشان در آن زمان فرمودند: حتی اگر تنها باشم، این مسیر را حرکت میکنم.
این فعال حوزه فرهنگ و عزاداری زنجان با بیان اینکه این حرکتِ شجاعانه، موجی از همدلی را در شهر ایجاد کرد، افزود: زمانی که ایشان حرکت خود را از مسجد آغاز کردند، کسبه بازار و مردمِ شهر با شور و اشتیاق به استقبال این حرکت آمدند. خاطرم هست در مغازه پدرم، گلهایی که برای استقبال آماده شده بود، بر سر این دسته عزاداری ریخته شد و با پیوستن مردم به این حرکت، ناگهان خیابانها مملو از عزاداران حسینی شد.
احدی خاطرنشان کرد: این اقدام شجاعانه مرحوم شریعتی در آن فضای خفقان، زمینهساز باب شدن رسمی حرکت دستههای عزاداری در سطح شهر زنجان شد؛ سنتی که نه تنها در آن دوران متوقف نشد، بلکه امروز به یکی از باشکوهترین و اصیلترین نمادهای عزاداری در پایتخت شور و شعور حسینی تبدیل شده و هر ساله در روز اول محرم از بازار زنجان به سمت امامزاده سید ابراهیم (ع) تکرار میشود.
وی در ادامه با یادآوری دوران پس از انقلاب و ایام دفاع مقدس، از هیئتهای تأثیرگذار زنجان یاد میکند و میگوید: هیئات زنجان با خون شهدا عجین شدهاند. در دوران جنگ تحمیلی، هیئت «ثارالله» با محوریت جلسات تفسیر قرآن مرحوم آیتالله قائمی، کانون تربیت نیروهای انقلابی بود؛ هیئتی که بنیانگذارانش بزرگانی چون سردار شهید احدی و شهید اشتری بودند.
این مداح اهلبیت با اشاره به قدمت پرچمهای هیئتهای قدیمی شهر تصریح میکند: ما هیئات ریشهداری مانند «منتظرین امام زمان (عج)» و «قائمیه» را داریم که سوابقشان به دهههای ۳۰ و ۴۰ شمسی بازمیگردد. این مجموعهها نشاندهنده اصالت و دیرینگی عزاداری در زنجان هستند.
احدی به فعالیتهای نوینتر و تأثیرگذار در سطح ملی اشاره کرده و میگوید: سال ۱۳۶۸ نقطه عطفی برای مجموعههای مذهبی ما بود؛ زمانی که با حضور استاد عینیفرد، هیئت «مکتبالزینب (س)» در زینبیه اعظم زنجان احیا شد. این اتفاق، منشأ خیرات بسیاری شد و طولی نکشید که آوازه این هیئت در سراسر کشور پیچید.
وی با اشاره به مسیر شخصی خود در خدمت به دستگاه اباعبدالله میگوید: توفیق داشتهام که بیش از سه دهه در محافل حسینی خدمت کنم. هیئت «مکتبالقاسم فاطمه مقدسه» که در سال ۱۳۷۲ تأسیس شد، از همان ابتدا جزو هیئات شاخص و اثرگذار زنجان بود و همچنان با همان قوت و خلوص، به عنوان یکی از پایگاههای اصلی عزاداری شهر به فعالیت خود ادامه میدهد و مدل عزاداری شاه حسین گویان را این هیئت مرسوم کرد.
در سال ۱۳۶۸ با حضور استاد عینیفرد، هیئت «مکتبالزینب (س)» در زینبیه اعظم زنجان احیا شد که منشأ خیرات بسیاری شد و به شهرت ملی رسید
احدی ادامه میدهد: در سال ۱۳۶۸ با حضور استاد عینیفرد، هیئت «مکتبالزینب (س)» در زینبیه اعظم زنجان احیا شد که منشأ خیرات بسیاری شد و به شهرت ملی رسید. همچنین از سال ۱۳۸۵، هیئت پر افتخار «ثارالله» با مدیریت و ذاکری برادر ارجمندم،حاج مهدی رسولی، تشکیل شد که جریان عزاداری متفاوتی را در کشور رقم زد و برکات بسیاری به همراه داشت.
این مداح اهلبیت با اشاره به هیئت «مکتبالقاسم فاطمه مقدسه» عنوان کرد: این هیئت که در سال ۱۳۷۲ تأسیس شد، از همان ابتدا جزو کانونهای شاخص زنجان بود. توفیق داریم که در کنار سید مرتضی حسینیراد و دیگر دوستان، شاهد استقبال پرشور جوانان تحصیلکرده زنجانی باشیم.
وی با تأکید بر اینکه هیئت باید به کانون حل مشکلات مردم تبدیل شود، میگوید: زمانی که مسجد «فاطمه مقدسه» را تحویل گرفتیم، فضایی بسیار محدود داشت، اما به فضل الهی، نه تنها وسعت این مکان افزایش یافت، بلکه خدمات اجتماعی گستردهای را تعریف کردیم. امروز تشکیل صندوق قرضالحسنه در کنار برنامههای معنوی، بخشی از تلاش ما برای گرهگشایی از کار مردم است. این همان «شور و شعور» است که در زنجان به یک فرهنگ تبدیل شده؛ فرهنگی که با گریه بر سیدالشهدا (ع) آغاز میشود و با خدمت به خلق، استمرار مییابد.
مردم زنجان با حفظ سنتهای دیرینه عزاداری و انتقال آن به نسلهای جوان، هر ساله تصویری ماندگار از عشق و ارادت به اهل بیت(ع) را در ایام محرم خلق میکنند؛ آیینهایی که به واسطه نظم، مشارکت گسترده مردمی و پیوند عمیق با فرهنگ بومی، زنجان را به نماد «شور و شعور حسینی» در کشور تبدیل کرده است.
دیدگاهها